Recht van overpad: wat zijn uw rechten en plichten?

Wat is een recht van overpad?

Het recht van overpad is een veelgebruikte term, maar heeft op zichzelf geen zelfstandige wettelijke betekenis. In juridische zin gaat het in de meeste gevallen om een erfdienstbaarheid van weg.

Een erfdienstbaarheid van weg geeft de eigenaar van het ene perceel (het heersende erf) het recht om over het perceel van een ander (het dienende erf) te gaan om zijn eigen perceel te bereiken, vaak richting de openbare weg. Dat gebruik kan bestaan uit lopen, fietsen of rijden met voertuigen, afhankelijk van wat is afgesproken of wat uit de omstandigheden volgt.

Hoe ontstaat een recht van overpad?

Een recht van overpad kan op verschillende manieren ontstaan. De wijze van ontstaan is belangrijk, omdat die bepaalt wat u wel en niet mag en hoe sterk uw rechtspositie is bij een conflict.

Vestiging in een notariële akte

De meest voorkomende en duidelijkste manier is vestiging via een notariële akte. In die akte leggen partijen vast dat er een erfdienstbaarheid van weg wordt gevestigd.

Daarin staat onder meer:

• waar het pad precies loopt;
  
• wie het pad mag gebruiken;
  
• op welke wijze het pad mag worden gebruikt (bijvoorbeeld te voet, met de fiets of met voertuigen).

De notariële akte wordt ingeschreven in het Kadaster. Dat betekent dat het recht ook geldt voor toekomstige eigenaren van beide percelen. Juist daarom biedt deze vorm de meeste rechtszekerheid.

Ontstaan door verjaring

Een recht van overpad kan ook ontstaan door verjaring. Dat is het geval als een pad gedurende lange tijd openlijk, onafgebroken en zonder tegenspraak is gebruikt, alsof er een recht van overpad bestond.

In dat geval kan door verjaring alsnog een erfdienstbaarheid ontstaan, ook als er nooit een akte is opgesteld. Of daarvan sprake is, hangt af van:

• de duur van het gebruik;
  
• de manier waarop het pad is gebruikt;
  
• de vraag of de eigenaar van het dienende erf het gebruik heeft gedoogd of bestreden.

Verjaring leidt in de praktijk regelmatig tot geschillen, omdat partijen verschillend aankijken tegen wat er in het verleden is gebeurd.

Noodweg: geen recht van overpad, maar wel toegang

Soms is er géén recht van overpad, maar heeft een perceel ook geen (redelijke) toegang tot de openbare weg. In dat geval kan de eigenaar bij de rechter een noodweg vorderen.

Een noodweg is geen erfdienstbaarheid, maar een wettelijke regeling die ervoor zorgt dat een perceel bereikbaar blijft. De rechter bepaalt dan:

• waar de noodweg komt te liggen;
  
• hoe deze mag worden gebruikt;
  
• en welke vergoeding eventueel moet worden betaald aan de eigenaar van het dienende erf.

Een noodweg is vaak tijdelijk en kan worden opgeheven als de noodzaak verdwijnt.

Wilt u zekerheid over uw juridische positie?

We kijken met u mee en geven helder advies, zodat u precies weet waar u aan toe bent.

Plan een adviesgesprek

Welke regels gelden bij het gebruik van een recht van overpad?

Gebruik op de minst bezwarende wijze

Een recht van overpad mag niet onbeperkt worden gebruikt. De hoofdregel is dat het recht moet worden uitgeoefend op de minst bezwarende wijze voor de eigenaar van het dienende erf.

Dat betekent dat u het pad alleen mag gebruiken voor het doel waarvoor het is bedoeld: het bereiken van uw eigen perceel. Het gebruik mag niet verder gaan dan daarvoor noodzakelijk is.

In de praktijk houdt dit onder meer in:

• parkeren op het pad is in beginsel niet toegestaan;
  
• langdurig stilstaan of het pad gebruiken als opslag mag niet;
  
• gebruik voor andere doeleinden dan toegang tot het perceel is niet toegestaan.

Alleen als hierover expliciet afspraken zijn gemaakt, bijvoorbeeld in de notariële akte, kan hiervan worden afgeweken.

Intensiever of gewijzigd gebruik

Conflicten ontstaan vaak wanneer het gebruik van het overpad toeneemt. Denk aan situaties waarin:

• een woning wordt verbouwd of gesplitst;
  
• een perceel anders wordt gebruikt (bijvoorbeeld van wonen naar bedrijfsmatig gebruik);
  
• er meer bewoners of voertuigen gebruik maken van het pad.

Of een intensiever gebruik is toegestaan, hangt af van meerdere factoren, waaronder:

• de inhoud en formulering van de vestigingsakte;
  
• het oorspronkelijke doel van het recht van overpad;
  
• wat partijen over en weer redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten;
  
• de belangen van zowel het heersende als het dienende erf.

Een recht van overpad “groeit” niet automatisch mee met veranderingen. Wat ooit redelijk was, kan dat door gewijzigde omstandigheden niet meer zijn. In dat geval kan het gebruik worden beperkt of aanleiding geven tot een procedure.

Onderhoud van het pad

Als uitgangspunt geldt dat degene die het recht van overpad uitoefent, verantwoordelijk is voor het onderhoud van het pad. Dat betekent dat u moet zorgen dat het pad begaanbaar blijft voor het gebruik waarvoor het recht is bedoeld.

Dit kan anders zijn als:

• in de notariële akte andere afspraken zijn vastgelegd;
  
• meerdere percelen gebruikmaken van hetzelfde pad en gezamenlijke onderhoudsverplichtingen zijn afgesproken.

De eigenaar van het dienende erf is in beginsel niet verplicht om onderhoud te verrichten. Wel mag hij het pad niet zodanig laten verslechteren dat normaal gebruik van het overpad onmogelijk wordt. Doet hij dat wel, dan kan sprake zijn van een belemmering van het recht van overpad.

Mag het pad worden afgesloten of verlegd?

Afsluiten met een hek of poort

De eigenaar van het dienende erf mag zijn perceel afsluiten met een hek of poort. Dat recht staat los van het bestaan van een recht van overpad. Voorwaarde is wel dat het recht van overpad feitelijk bruikbaar blijft.

Dat betekent bijvoorbeeld:

• dat de gebruiker van het overpad toegang moet houden;
  
• dat een sleutel, code of andere toegangsmogelijkheid moet worden verstrekt.

Een afsluiting die het gebruik belemmert of vertraagt, kan onrechtmatig zijn en aanleiding geven tot een geschil.

Verlegging van het overpad

Of een overpad mag worden verlegd, hangt af van wat daarover is vastgelegd.

• Is het tracé niet vastgelegd in de akte?
  Dan kan de eigenaar van het dienende erf soms een andere route aanwijzen, mits het gebruik van het recht daardoor niet wordt verslechterd.
  
• Is het tracé wél vastgelegd in de akte?
  Dan is verlegging alleen toegestaan als:
  
  • dit geen nadeel oplevert voor de gebruiker van het overpad; en
    
  • het gebruik van het recht gelijkwaardig blijft.

Bij twijfel zal een rechter een belangenafweging maken. In de praktijk leidt verlegging regelmatig tot procedures.

Wanneer kan een recht van overpad worden opgeheven?

Een recht van overpad kan door de rechter worden opgeheven als de eigenaar van het heersende erf geen redelijk belang meer heeft bij de uitoefening ervan. Dit volgt uit artikel 5:79 BW.

Dat kan bijvoorbeeld aan de orde zijn als:

• het perceel inmiddels een eigen ontsluiting heeft gekregen;
  
• er een nieuwe openbare weg is aangelegd;
  
• het overpad structureel niet meer wordt gebruikt.

De rechter beoordeelt niet alleen de huidige situatie, maar ook of aannemelijk is dat het recht in de toekomst nog nodig zal zijn. Bij opheffing kan de rechter voorwaarden stellen, zoals:

• betaling van een financiële compensatie;
  
• een overgangstermijn.

Opheffing is dus mogelijk, maar zeker geen automatisme.

Wilt u zekerheid over uw juridische positie?

We kijken met u mee en geven helder advies, zodat u precies weet waar u aan toe bent.

Plan een adviesgesprek

Voorbeelden uit de rechtspraak

In een kortgedingvonnis van de Rechtbank Rotterdam van 7 januari 2025 (ECLI:NL:RBROT:2025:271) oordeelde de voorzieningenrechter dat de uitoefening van een bestaand recht van overpad ontoelaatbaar werd belemmerd. Het pad werd feitelijk geblokkeerd door geparkeerde auto’s en deels door een geplaatst hekwerk. De rechtbank benadrukte dat een erfdienstbaarheid van overpad daadwerkelijk en veilig moet kunnen worden uitgeoefend. Belemmeringen die de uitoefening van dat recht frustreren of onveilig maken, zijn in strijd met de erfdienstbaarheid en moeten worden weggenomen.

Dat een recht van overpad niet snel wordt opgeheven, blijkt uit een uitspraak van de Rechtbank Zeeland-West-Brabant (Breda) van 3 september 2025 (ECLI:NL:RBZWB:2025:5982). Hoewel de eigenaar van het dienende erf aanvoerde dat het gebruik van het voetpad zijn privacy aantastte en de waarde van zijn perceel verminderde, oordeelde de rechtbank dat de gerechtigde nog steeds een redelijk belang had bij het gebruik van het pad in de zin van artikel 5:79 BW. De vordering tot opheffing van de erfdienstbaarheid werd daarom afgewezen.

In andere gevallen kan opheffing van een recht van overpad wél gerechtvaardigd zijn. Zo besliste de Rechtbank Midden-Nederland (Utrecht) op 5 april 2023 (ECLI:NL:RBMNE:2023:1522) dat een recht van overpad kon worden opgeheven omdat het heersende erf inmiddels een directe en volwaardige aansluiting had gekregen op een nieuwe openbare weg. Hierdoor ontbrak een redelijk belang bij instandhouding van het overpad.

Uitleg van het recht van overpad door de rechter

Bij geschillen over een recht van overpad kijkt de rechter niet alleen naar het bestaan van het recht, maar vooral naar hoe het recht moet worden uitgeoefend. Daarbij staat steeds de vraag centraal wat partijen over en weer redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten.

De rechter betrekt onder meer:

• de inhoud en formulering van de vestigingsakte;
  
• het oorspronkelijke doel van het overpad;
  
• de feitelijke manier waarop het pad jarenlang is gebruikt;
  
• de belangen van zowel het heersende als het dienende erf.
  

Uit de rechtspraak volgt dat een recht van overpad niet onbeperkt is, maar ook niet zomaar mag worden belemmerd of genegeerd. Gebruik dat verder gaat dan noodzakelijk, of blokkades die het gebruik onmogelijk maken, worden kritisch beoordeeld. Tegelijkertijd wordt een recht van overpad alleen opgeheven als het belang daarbij daadwerkelijk is verdwenen.

Deze belangenafweging maakt dat geschillen over een recht van overpad sterk situatie-afhankelijk zijn. De uitkomst hangt vrijwel altijd af van de concrete feiten en omstandigheden.

Wat kunt u doen bij een geschil over een recht van overpad?

Heeft u een conflict met uw buren over een recht van overpad? Dan is het belangrijk om het gesprek met de buren aan te gaan en u voorafgaande aan dat gesprek goed te informeren.

Stap 1: vestiging en inhoud van het recht vaststellen

Controleer eerst hoe het recht van overpad is ontstaan. Is er een notariële akte? Dan is de exacte formulering doorslaggevend. Ontbreekt een akte, dan moet worden beoordeeld of sprake is van verjaring of eventueel van een noodweg.

Stap 2: beoordelen of het gebruik rechtmatig is

Vervolgens moet worden vastgesteld of het huidige gebruik binnen de grenzen van het recht blijft. Wordt het pad geblokkeerd, afgesloten of intensiever gebruikt dan redelijk is? Of wordt juist het gebruik onterecht beperkt? 

Stap 3: juridisch advies inwinnen

Omdat geschillen over een recht van overpad sterk situatieafhankelijk zijn, is juridisch advies vaak noodzakelijk. Een verkeerde stap kan het conflict verergeren of uw rechtspositie verzwakken. Tijdig advies kan juist leiden tot een oplossing zonder procedure, of tot een sterke uitgangspositie als procederen toch nodig is.

Juridisch advies over het recht van overpad

Wilt u weten of u een recht van overpad kunt afdwingen, behouden of juist beperken? Of wilt u zich verweren tegen een beroep van uw buurman op een vermeend recht van overpad?

Plan dan een adviesgesprek in met één van onze juristen. U krijgt duidelijkheid over uw rechtspositie, de geldende regels en de stappen die in uw situatie mogelijk zijn.

Woont u niet bij ons in de buurt? Dat is geen probleem. Wij hebben cliënten in het hele land (kijk maar bij onze beoordelingen). Alles kan telefonisch of via de mail.

Wilt u zekerheid over uw juridische positie?

We kijken met u mee en geven helder advies, zodat u precies weet waar u aan toe bent.

Plan een adviesgesprek